لزوم حرکت به سمت معماری قانون‌مدار / تولید مسکن را همراه با طبیعت ببینیم / روایت معماران از مشکلات معماری تا فاجعه سیل اخیر

سال جدید در حالی آغاز شد که سیل در بخش‌های مختلف کشور از شمال تا جنوب فجایع مختلفی را آفرید . تخریب‌های شکل گرفته در شهرهای مختلف و از بین رفتن مسکن برخی از شهروندان ، تلنگری بر بدنه معماری کشور وارد کرد تا جایی که جامعه معماری تلاش بسیاری برای ارائه پیشنهاد‌ها و حضور کارشناسانه در راستای بازسازی اصولی و درست شهرها به کار برد . عدم حضور کارشناسان معمار و شهرساز در بخش‌های مختلف از جمله مباحثی است که یقیناً آسیب‌های ناشی از سیل و بلایای طبیعی چون زلزله را افزایش داده است . بر همین مبنا نبود توجه برخی از مسئولان و مدیران بر روند ساخت و ساز و شهرسازی ، از جمله مباحثی بود که در آستانه سال نو بسیار مورد توجه قرار گرفت و انتقادات مختلفی را در گرفت . در چنین شرایطی برخی از معماران ، بدنه معماری را در مشکلات اخیر بی‌تأثیر دانستند و اذعان کردند که این مشکلات و فجایع نشات گرفته از برنامه‌ریزی‌های غیرمنسجم و بدون کارشناسی در فضای شهری است . بی‌توجهی به استانداردهای ساخت و ساز و صد البته طرح جامع شهری و عوامل زیست محیطی ، از جمله مباحثی است که کارشناسان آن را عامل اصلی فجایع اخیر می‌دانند . در این میان ، تأکید بر رونق تولید ملی در آغاز سال جاری ، شکلی تازه از روند برخورد با مشکلات عرصه معماری و شهرسازی را یادآوری کرد که برخی معماران تلقی مثبت و خوبی از آن داشتند . رونق تولید ملی از جمله مباحثی است که طی دهه ‌های اخیر بارها مورد بحث و بررسی قرار گرفت اما به گفته این صنف ، رونق و توسعه در این بخش ، نیازمند توجه و ایجاد تغییر در بنیان‌های برنامه‌ریزی‌های کلان کشوری است . آنچه می‌خوانید نقطه نظرات معماران مختلف در راستای تغییر روند مسیر معماری و پیشگیری از فجایع طبیعی است . 

جای ابتکار عمل در معماری کشور خالی است 
سیروس باور معمار پیشکسوت توجه به روند دنیای مدرن را امری ضروری می‌داند و در این باره گفت : متأسفانه ما در کشورمان ابتکار عمل نداریم ، به همین خاطر با وجود اینکه منابع غنی و خوبی در زمینه مواد و مصالح اولیه ساختمان‌سازی داریم ، اما عیناً به کپی کردن و استفاده از روند کار کشورهای خارجی می‌پردازیم درحالی‌که امکان رشد موجود است ؛ اما یقیناً برای اعمال و ایجاد تغییر در این عرصه ، اختراع و تغییر در روند اجرایی یک نیاز اساسی است که به آن توجهی نشده است . 
او افزود : امروزه می‌بینیم که در بسیاری از ساختمان‌ ها نماسازی ‌ها تغییر کرده و عموماً از قطعاً آلومینیومی استفاده می‌شود . درحالی‌که این مواد آلومینیومی به مرور زمان در اتصالات و نما دچار زنگ‌زدگی شده و از بین می‌روند ؛ با این وجود بسیاری از افراد نمی‌دانند که نباید از این‌گونه متریال در ایران استفاده کرد . 

بنیان‌گذار درس تاریخ معماری مدرن و آتلیه شهرسازی در دانشکده معماری دانشگاه ملی ایران تصریح کرد : به طور حتم برای رشد و توسعه در ارکان مختلف کشور به خصوص بخش‌های شهری و معماری باید تغییر و تحولاتی را در بخش‌های مختلف ایجاد کنیم و از حوزه‌های سنتی بگذریم . 

باور خاطرنشان کرد : در مدرنیسم همیشه حرکت به سوی جلو و آینده است بنابراین برای رشد و توسعه نیازمند حرکت‌های نوآورانه ، پژوهش و اختراع منطبق با شرایط کشور خودمان هستیم . 

او درباره دلایل عدم شکل‌گیری روندی متناسب توسعه در عرصه معماری ، گفت : متأسفانه هنوز در کشور ما دیدگاه مناسب برای رشد و توسعه در بخش‌های مختلف از جمله معماری شکل نگرفته است ؛ زیرا این مسئله نیازمند آموزشی متناسب و هوشمندانه ، دانش و برنامه‌ریزی‌ های متعددی است که متأسفانه هنوز شرایط آن فراهم نشده است . 

این معمار برجسته و مدرس دانشگاه تأکید کرد : اگر سیستم و دولت در کشور مدرن نیاندیشند ، قطعاً تغییر در حوزه معماری امکان‌پذیر نخواهد شد . 

باور درباره بحران‌های اخیر و فاجعه سیل در کشور، گفت : سیل و خسارات ناشی از آن در بخش‌های مختلف کشور ، دلایل گوناگونی داشت که نمی‌توان هیچ‌کدام را با معماری مرتبط دانست ، زیرا بخشی از این مشکلات ناشی از عدم توجه به فضای زیست و طبیعت و ارتباط ارکان مختلف مدیریتی است اما یقینا معماری در راستای پیشگیری از این فجایع می‌تواند موثر عمل کند ؛ به شرط آنکه از نظرات و کارشناسان این حوزه استفاده شود . 

رونق تولید ملی ارتباطی تنگاتنگ با معماری دارد 
حمید ناصر خاکی معمار باسابقه اما رونق تولید ملی را موضوع مهمی در راستای رشد و توسعه معماری دانست و گفت : اغلب افراد زمانی که از تولید صحبت می‌شود ، به پدیده‌های صنعتی و رخدادهای این حوزه می‌اندیشند در حالی که رونق تولید ملی در ارتباطی تنگاتنگ با حوزه معماری است ؛ زیرا یکی از مهم‌ترین بحران‌های امروز ما در کشور مشکلات مسکن و تولید آن به شمار می‌رود . 

معمار ” خانه بی‌سنگ ” بر لزوم توجه به تولید مسکن به عنوان یک کالا تأکید کرد و افزود : یکی از نگرانی‌های جدی امروز ما تولید مسکن به شمار می‌رود که البته راه‌حل‌هایی نیز برای آن ارائه شده است اما متأسفانه این راه‌حل‌ها نتوانسته به رونق عرصه ساخت مسکن و تولید بیانجامد ، زیرا رونق در حوزه مسکن مستقیماً با تسلط نگاه اقتصادی همراه است . 

ناصر خاکی تصریح کرد : تسلط نگاه اقتصادی در این عرصه سبب شده که مسکن از یک کالا تبدیل به سرمایه شود ؛ در حالی‌که قطعاً مسکن و خانه یک کالای مورد نیاز برای اقشار مختلف جامعه است لذا این دیدگاه اقتصادی به مقوله مسکن سبب شده که این حوزه دستخوش تلاطم‌های بسیاری شود . 

او خاطرنشان کرد : رونق مسکن و تولید ملی در این عرصه قطعاً باعث شکل‌گیری سطح بالایی از اشتغال درون کشور و ایجاد کارآفرینی گسترده می‌شود . 

این هنرمند معمار ادامه داد : مسکن در بستر شرایط بومی کشور می‌تواند رونق پیدا کند و تولید ملی را در عرصه‌های مختلف رونق ببخشد ؛ اما متأسفانه ما امروز در برخی زمینه‌ها نظیر مصالح نیز به واردات وابسته هستیم زیرا تکنولوژی مورد نیاز در کشور وجود ندارد . 

ناصر خاکی بر لزوم توجه بر تولید ملی با نگاهی تخصص‌گرا تأکید کرد و گفت : اگر مسکن در وهله نخست به عنوان یک کالا دیده شود و تمرکز بر تولید کیفی باشد ، قطعاً می‌توان رونقی جدی را در این عرصه ایجاد کرد زیرا کشور ما به لحاظ منابع و در عرصه‌های مختلفی چون متریال و عناصر اولیه بسیار غنی است اما متأسفانه هنوز تکنولوژی ، تخصص‌ها ، قوانین و برنامه‌ریزی‌های مسئولان در این راستا حرکت نکرده است . 

او افزود : ما در ایران معادنی غنی و سرشار داریم که متأسفانه درست دیده و بهره‌برداری نشده‌اند . از سوی دیگر حرکت بازار مسکن از کالا به سرمایه سبب شده که نگاه‌ها تسخیر شود تا جایی که اجازه رشد داخلی داده نمی‌شود و سازندگان در راستای جذب هر چه بیشتر سرمایه به واردات وابسته شده‌اند . 

این مدرس دانشگاه ، ایران را دارای پتانسیل‌های بالایی در راستای رشد و رونق تولید دانست و گفت : ما از جمله کشورهایی هستیم که به واسطه پتانسیل‌های موجود می‌توانستیم بهترین صنعت کاشی‌کاری را داشته باشیم . امروز ما در ایران نیروی جوان و متخصص فراوانی داریم که همه از دانشگاه فارغ‌التحصیل شده‌اند اما متأسفانه فضایی برای بروز و ظهور ندارند . 

ناصرخاکی ادامه داد : امیدوارم در وهله نخست و با سیاست ‌گذاری‌های کلان مسکن بتواند به شکل کالا تعریف شود تا هیچ یک از اقشار جامعه بدون مسکن نباشند و بتوانیم در کنار برطرف کردن نیاز جامعه ، رونق تولید و اقتصاد را نیز به همراه داشته باشیم . 

او در پایان ، همراهی معماری با طبیعت را یک امر ضروری خواند و گفت : سیل و مشکلات اخیر نشان داد که باید تولید و ساخت مسکن در ایران همراه با طبیعت باشد ، بنابراین امیدوارم که در آینده بتوانیم تولید را همراه طبیعت ببینیم و رو به روی آن نایستیم . 

جای خالی تخصص معماری در شهرها فاجعه آفرین است 
علی‌اکبر نصرآبادی ، هنرمند معمار اما بر لزوم توجه به قوانین و مقررات در حوزه ساخت‌وسازها تأکید دارد و در این باره گفت : ما امروز متولیان بسیاری را در حوزه تولید مسکن داریم که در بخش‌های مختلفی چون مهندسین مشاور و وزارت مسکن و شهرسازی ، نظام مهندسی ، شهرداری و … داریم ، اما متأسفانه هنوز در عرصه معماری کشور افراد غیرمتخصصی فعال هستند که به بدنه این بخش صدمه وارد کرده‌اند . 

او افزود : به دلیل حضور افراد غیرمتخصص ، کشور ما آسیب‌های بسیاری را متحمل شده است زیرا عملاً با وجود قوانین مدون ، نظارتی بر ساخت‌وسازهایی که عموماً توسط به اصطلاح بسازوبفروش‌ها انجام می‌شود ، صورت نمی‌پذیرد ؛ به همین خاطر ما شاهد آسیب‌های جدی شهرها در اثر سیل و زلزله هستیم . 

معمار ” رزیدانس سفارت ایران در کانادا ” تصریح کرد : باران ، نعمت الهی است اما متأسفانه نبود زیرساخت‌های مناسب سبب شده که ما نتوانیم آب شیرین را به شکلی مناسب ذخیره‌سازی کنیم . 
نصرآبادی ، اجرای قوانین را راهگشای شرایط کنونی خواند و اظهار کرد : باید در راستای اصلاح وضعیت موجود ، بینش و آگاهی تخصصی وجود داشته باشد . ما امروز قوانین مدون و تخصصی داریم اما متأسفانه مجریان خوبی برای اجرای این قوانین وجود ندارد . 

او خاطرنشان کرد : شهرداران متولیان اصلی عرصه ساخت و ساز در شهرها هستند ، بنابراین باید در این بخش شاهد تخصص در عرصه اجرا باشیم و توسط این بخش جلوی ساخت‌وسازهای انبوه و غیر اصولی گرفته شود اما متأسفانه چنین دیدگاهی را شاهد نیستیم .  

این معمار ادامه داد : متأسفانه علی رغم قوانین شاهد هستیم که بسیاری از افراد ، بدون توجه به مباحث ایمنی و اصول معماری در کنار مسیر رودخانه‌ها و در گسل‌های طبیعی ساخت و ساز می‌کنند ، بنابراین در هنگام خطراتی چون سیل و زلزله آسیب‌هایی جدی را شاهد هستیم که تمام کشور را داغدار می‌کند ؛ بنابراین می‌توان گفت که در چنین شرایطی مسئولان مسئول این فجایع هستند زیرا بسیاری از مردم عواقب این‌گونه ساخت‌وسازها را نمی‌دانند و این مسئولیت نهادهای شهری است که اطلاع و ممنوعیت ساخت‌وسازها را با استفاده از قوانین اعمال کند . 

نصرآبادی افزود : امروز در بخش‌هایی چون رودهن و آبعلی شاهد هستیم که در بستر رودخانه‌ها ساخت و ساز انجام می‌شود و هیچ مسئولی مانع این نوع اقدامات نمی‌شود بنابراین ما در هنگام بحران‌ها شاهد فجایعی جدی هستیم . 

او ، حضور معماران و فارغ‌التحصیلان در بدنه سیاست‌گذاری شهری را ضروری خواند و گفت : باید فارغ‌التحصیلان و کارشناسان عرصه معماری در بدنه سیاست‌گذاری و اجرای قوانین حضور داشته باشند . در واقع ما باید شرایطی را ایجاد کنیم که صرفاً معمار در بدنه ساخت و ساز حضور پیدا کنند تا علاوه بر افزایش سطح کیفی بناها ، فضایی نیز برای کسب تجربه و آموزش معماران جوان فراهم شود و ساختمان‌سازی شکل تخصصی خود را به دست آورد . 

این معمار خاطرنشان کرد : متأسفانه امروز شاهد هستیم که بسیاری از معماران پایه یک ، صرفاً طرح‌های سایر افراد را در ازای دریافت مبالغی امضاء می‌کنند و اساساً حضوری نمادین دارند . به همین خاطر من نزدیک به 5 سال است که پروانه نظام مهندسی خود را تمدید نکرده‌ام زیرا علاقه‌ای به امضاء فروشی ندارم و این کار را یکی از دلایل مهم در بحران‌های اخیر معماری می‌دانم . 

نصرآبادی با اشاره به فاجعه سیل اخیر ، گفت : اتفاقات تلخ اخیر باید عبرتی جدی برای مسئولان باشد تا یک روند جدی را در راستای اعمال قوانین دنبال کند . باید پروژه‌های موفقی چون شهرک اکباتان الگو قرار گیرد و بر اساس ضوابط و قوانین کار انجام شود زیرا توجه به زمینه و عوامل طبیعی از جمله الزامات قوانین ساخت و ساز است . 

او با اشاره به بیانات مقام معظم رهبری در آستانه سال جدید ، بیان کرد : به طور حتم ما پتانسیل کافی برای رشد و رونق تولید ملی در عرصه معماری را داریم زیرا دانشجویان و جوانان بسیاری در این عرصه حضور دارند که می‌توانند در این عرصه فعال باشند اما متأسفانه هنوز شرایط مناسبی برای حضور این قشر متخصص فراهم نشده است . به طور حتم یک معمار با بساز و بفروش‌ها تفاوت عمده‌ای در اجرای کیفی بناها دارد ، بنابراین امیدوارم که در سال جدید و طبق فرمایشات مقام معظم رهبری، جایگاهی برای تخصص‌ها بر مبنای ضوابط و قوانین فراهم شود . 

این هنرمند تصریح کرد : مسئولان باید به تخصص‌ها بها دهند و جایگاه مشخصی برای آن فراهم کنند بر همین مبنا باید برای تولید مسکن طرح جامع شهری دنبال شود تا هر قطعه از شهر در ارتباطی معنادار و درست با سایرین تعریف شود . در صورتی که یک تعریف جامع وجود داشته باشد ، می‌توان برای پیشگیری از فجایع اقدام کرد زیرا در یک طرح جامع توجه به عوامل زیست محیطی چون سیل، زلزله و مباحثی نظیر : فضای سبز ، زیرساخت‌ها و … به شکلی درست و جدی دیده می‌شود . 
نصرآبادی ادامه داد : ما کشوری هستیم که از زمان کوروش ، مبانی نظام مهندسی داشته‌ایم اما متأسفانه امروزه با این مبانی غیر تخصصی برخورد شده است . 

او تأکید کرد : معماری دارای شاخه‌های تخصصی متفاوتی است که باید در اجرای پروژه‌ها به آن توجه داشت . خاک این سرزمین طلا و گران‌بهاست بنابراین ما نباید اجازه دهیم که این خاک به دست افراد بی‌تخصص خراب شود. گذشتگان ما ابنیه و بناهای تاریخی زیبایی را به یادگار گذاشته‌اند ، ما نیز باید شرایط را به نحوی ایجاد کنیم که بتوانیم بناهایی درخور برای زندگی کنونی و آینده این کشور به یادگار بگذاریم . 

به طور حتم حضور معماران در بخش‌های مختلف ساخت شهر و مسکن و بازسازی مناطق سیل‌زده امری مهم و ضروری در راستای پیشگیری از فجایع و بلایای طبیعی است که امید می‌رود در دوران مهم کنونی ، مسئولان و سیاست‌گذاران کلان کشوری مورد توجه جدی قرار دهند . 

هنر آنلاین فروردین 1398